Những mốc cha mẹ nên nhớ
Thông thường:
- Khoảng 12 tháng: trẻ bắt đầu nói một vài từ có nghĩa như “ba”, “mẹ”.
- Khoảng 18 tháng: trẻ có thêm nhiều từ đơn và hiểu được những yêu cầu đơn giản.
- Khoảng 2 tuổi: trẻ thường bắt đầu ghép được ít nhất 2 từ có nghĩa như “mẹ bế”, “ăn cơm”.
- Khoảng 3 tuổi: trẻ có thể nói những câu ngắn và người thân hiểu phần lớn lời trẻ nói.
Các mốc có thể dao động giữa từng trẻ, nên không nên chỉ dựa vào số lượng từ để kết luận.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ nên cho trẻ được đánh giá nếu:
- 12 tháng chưa bập bẹ hoặc ít giao tiếp bằng cử chỉ.
- Khoảng 16 tháng chưa có từ đơn có nghĩa.
- 24 tháng chưa ghép được 2 từ có nghĩa.
- Trẻ ít hiểu lời nói hoặc không làm theo yêu cầu đơn giản.
- Ít giao tiếp mắt, ít chỉ tay hoặc ít tương tác với người khác.
- Gọi tên nhưng trẻ thường không phản ứng.
Đặc biệt, nếu trẻ đã từng biết nói hoặc có kỹ năng giao tiếp nhưng sau đó mất dần những kỹ năng này, cần đưa trẻ đi khám sớm, không nên chờ thêm.
Vì sao trẻ chậm nói?
Có nhiều nguyên nhân như:
- Khả năng ngôn ngữ phát triển chậm đơn thuần.
- Giảm thính lực.
- Ít được tương tác và trò chuyện.
- Tiếp xúc màn hình quá nhiều.
- Rối loạn phát triển ngôn ngữ.
- Một số rối loạn phát triển khác.
Vì vậy, khám trẻ chậm nói thường không chỉ đánh giá khả năng phát âm mà còn cần xem thính lực, khả năng hiểu lời nói, giao tiếp và phát triển chung.
Cha mẹ có thể làm gì tại nhà?
- Nói chuyện trực tiếp với trẻ nhiều hơn.
- Đọc sách, kể chuyện và hát cùng trẻ.
- Gọi tên đồ vật trong sinh hoạt hằng ngày.
- Khuyến khích trẻ chỉ, gọi tên và yêu cầu bằng lời.
- Hạn chế thời gian xem điện thoại, máy tính bảng và tivi.
- Tăng tương tác hai chiều giữa trẻ với cha mẹ.
Lời khuyên của bác sĩ
Cha mẹ có thể nhớ hai mốc rất đơn giản:
Khoảng 16 tháng chưa có từ đơn – 24 tháng chưa ghép được 2 từ → nên đưa trẻ đi đánh giá.
Quan trọng hơn, nếu trẻ không đáp ứng khi gọi tên, ít giao tiếp mắt hoặc mất những từ đã từng nói được, không nên chờ với suy nghĩ “lớn lên rồi bé sẽ tự nói”.
Phát hiện sớm nguyên nhân và hỗ trợ đúng thời điểm sẽ giúp trẻ có cơ hội phát triển ngôn ngữ tốt hơn.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
