Corticoid bôi da có tác dụng gì?
Corticoid bôi giúp giảm:
- Viêm.
- Đỏ da.
- Ngứa.
- Sưng.
- Đợt bùng phát của viêm da cơ địa.
Khi da đang viêm đỏ và ngứa nhiều, chỉ dùng dưỡng ẩm đôi khi không đủ.
Lúc này, bác sĩ có thể chỉ định corticoid bôi phù hợp để kiểm soát tình trạng viêm, sau đó tiếp tục chăm sóc da và dưỡng ẩm.
Bôi corticoid bao lâu thì bị mỏng da?
Không có mốc thời gian chính xác áp dụng cho tất cả trẻ.
Không thể nói:
“Bôi 5 ngày thì an toàn, nhưng đến ngày thứ 7 sẽ bị mỏng da.”
Nguy cơ tác dụng phụ tăng lên khi:
- Dùng corticoid mạnh.
- Bôi kéo dài không đúng chỉ định.
- Bôi lượng quá nhiều.
- Bôi trên diện tích da rộng.
- Bôi ở vùng da mỏng.
- Tự ý băng kín vùng bôi thuốc.
- Lặp lại liên tục mà không được đánh giá lại.
Vì vậy, khi nói về độ an toàn của corticoid bôi, “bôi thuốc gì – ở đâu – bao nhiêu – trong bao lâu” quan trọng hơn chỉ hỏi số ngày.
Vùng da nào dễ bị tác dụng phụ hơn?
Không phải mọi vùng da đều giống nhau.
Những vùng da mỏng và nhạy cảm như:
- Mặt.
- Quanh mắt.
- Cổ.
- Nếp gấp.
- Vùng sinh dục.
có khả năng hấp thu thuốc cao hơn và cần lựa chọn thuốc thận trọng hơn.
Trong khi đó, vùng da dày ở thân mình hoặc tay chân có thể cần cách điều trị khác.
Vì vậy, không nên lấy cùng một tuýp corticoid bôi tùy ý lên tất cả vị trí trên cơ thể trẻ.
Corticoid bôi có những tác dụng phụ nào?
Khi sử dụng không phù hợp, đặc biệt thuốc mạnh và kéo dài, tác dụng phụ tại chỗ có thể gồm:
- Da mỏng.
- Giãn mạch nhỏ trên da.
- Rạn da.
- Dễ bầm.
- Một số thay đổi dạng mụn hoặc tổn thương da khác.
Tác dụng toàn thân ít gặp hơn nhưng nguy cơ có thể tăng khi trẻ nhỏ được bôi thuốc mạnh trên diện tích rộng hoặc trong thời gian dài.
Điều quan trọng là những tác dụng phụ này không có nghĩa rằng cứ bôi corticoid vài ngày là sẽ xảy ra.
Trẻ bị chàm thường bôi corticoid trong bao lâu?
Thời gian điều trị phụ thuộc vào mức độ viêm và loại thuốc được lựa chọn.
Thông thường, corticoid được dùng trong đợt chàm đang hoạt động, sau đó giảm hoặc ngưng khi tình trạng viêm đã được kiểm soát theo kế hoạch của bác sĩ.
Một số trường hợp viêm da cơ địa hay tái phát tại cùng vị trí có thể được bác sĩ hướng dẫn điều trị duy trì ngắt quãng.
Vì vậy, không nên áp dụng một công thức kiểu:
“Tất cả trẻ chỉ được bôi corticoid tối đa 3 ngày hoặc 5 ngày.”
Bôi corticoid 5–7 ngày có đáng sợ không?
Nếu trẻ được bác sĩ lựa chọn:
- Đúng loại corticoid.
- Đúng độ mạnh.
- Đúng vị trí.
- Đúng lượng.
- Đúng thời gian.
thì một đợt điều trị ngắn không đồng nghĩa với việc trẻ sẽ bị mỏng da.
Điều đáng lo hơn là cha mẹ tự mua một loại corticoid mạnh rồi bôi kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng, bôi lên mặt hoặc vùng da nhạy cảm mà không được theo dõi.
Ngược lại, vì quá sợ corticoid mà chỉ bôi một hai ngày rồi ngưng khi da vẫn còn viêm cũng có thể khiến bệnh không được kiểm soát tốt và nhanh tái phát.
Có phải corticoid càng nhẹ càng tốt?
Không hẳn.
Thuốc cần đủ phù hợp với mức độ viêm và vị trí tổn thương.
Nếu thuốc quá yếu so với tình trạng bệnh, viêm có thể không được kiểm soát, trẻ tiếp tục ngứa và gãi, tổn thương da kéo dài.
Ngược lại, dùng thuốc quá mạnh ở vùng da mỏng hoặc sử dụng kéo dài không cần thiết lại làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
Nguyên tắc là:
ĐÚNG ĐỘ MẠNH – ĐÚNG VỊ TRÍ – ĐÚNG THỜI GIAN.
Vì sao trẻ em cần thận trọng hơn người lớn?
Trẻ nhỏ có tỷ lệ diện tích bề mặt da so với trọng lượng cơ thể lớn hơn, vì vậy việc sử dụng thuốc trên diện tích rộng cần được chú ý.
Đặc biệt cần thận trọng khi:
- Trẻ còn rất nhỏ.
- Tổn thương da diện rộng.
- Cần corticoid mạnh.
- Phải điều trị kéo dài.
- Bôi ở mặt hoặc vùng da nhạy cảm.
Những trường hợp này nên được bác sĩ hướng dẫn cụ thể.
Dưỡng ẩm có giúp giảm nhu cầu dùng corticoid không?
Có.
Dưỡng ẩm là nền tảng quan trọng trong điều trị viêm da cơ địa.
Khi đợt viêm đã được kiểm soát, tiếp tục dưỡng ẩm đều đặn giúp:
- Giảm khô da.
- Phục hồi hàng rào bảo vệ da.
- Giảm ngứa.
- Hạn chế những đợt bùng phát.
Mục tiêu lâu dài là kiểm soát bệnh tốt để trẻ ít phải dùng thuốc chống viêm hơn, chứ không phải bỏ dưỡng ẩm ngay khi da vừa đẹp.
Những sai lầm thường gặp khi cha mẹ bôi corticoid cho trẻ
Cha mẹ nên tránh:
- Tự mua corticoid mạnh.
- Dùng lại toa cũ cho mọi lần tái phát.
- Lấy thuốc bôi ở tay chân để bôi lên mặt.
- Bôi trên diện tích rộng kéo dài mà không tái khám.
- Tự băng kín vùng đã bôi thuốc.
- Thấy đỡ là ngưng quá sớm dù da vẫn còn viêm.
- Quá sợ corticoid nên không điều trị khi trẻ đang viêm và ngứa nhiều.
Khi nào cần đưa trẻ tái khám?
Nên đưa trẻ đi khám nếu:
- Bôi thuốc nhưng tổn thương không cải thiện.
- Chàm ngày càng lan rộng.
- Phải dùng corticoid thường xuyên.
- Trẻ ngứa nhiều, mất ngủ.
- Da xuất hiện rạn, mỏng hoặc giãn mạch.
- Tổn thương chảy dịch, đóng vảy hoặc nghi nhiễm trùng.
- Cha mẹ không chắc loại corticoid đang dùng mạnh hay nhẹ.
Nếu một đợt điều trị không đáp ứng như dự kiến, cần đánh giá lại chẩn đoán, cách bôi thuốc, nhiễm trùng hoặc các yếu tố làm bệnh tiếp tục bùng phát.
Lời khuyên của bác sĩ
Cha mẹ hãy nhớ:
KHÔNG CÓ MỘT CON SỐ CỐ ĐỊNH “BÔI CORTICOID BAO NHIÊU NGÀY THÌ MỎNG DA”.
Nguy cơ tác dụng phụ phụ thuộc vào:
ĐỘ MẠNH THUỐC + VỊ TRÍ BÔI + DIỆN TÍCH BÔI + LƯỢNG THUỐC + THỜI GIAN SỬ DỤNG.
Corticoid bôi không phải thuốc để cha mẹ tự ý sử dụng kéo dài, nhưng cũng không phải thuốc cần quá sợ hãi đến mức trẻ đang viêm da rõ mà không dám điều trị.
Với trẻ bị chàm, viêm da cơ địa, nguyên tắc quan trọng là:
DƯỠNG ẨM ĐỀU ĐẶN – CORTICOID ĐÚNG ĐỘ MẠNH – ĐÚNG VỊ TRÍ – ĐÚNG THỜI GIAN.
Sử dụng đúng sẽ giúp kiểm soát đợt viêm nhanh hơn đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ tác dụng phụ.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
