Mề đay ở trẻ em là gì?
Mề đay thường xuất hiện dưới dạng những vùng da:
- Nổi gồ lên.
- Đỏ hoặc hồng.
- Rất ngứa.
- Có kích thước và hình dạng khác nhau.
- Có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể.
Một đặc điểm khá điển hình là mảng mề đay có thể xuất hiện rồi biến mất trong vài giờ, sau đó lại nổi ở một vị trí khác.
Vì vậy, cha mẹ đôi khi thấy ban “chạy” từ mặt xuống bụng, tay chân hoặc lưng.
Trẻ nổi mề đay đột ngột có phải do dị ứng thức ăn không?
Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Dị ứng thức ăn nên được nghĩ đến nhiều hơn khi mề đay:
- Xuất hiện nhanh sau khi ăn một thực phẩm cụ thể.
- Thường xảy ra trong vòng vài phút đến khoảng 1–2 giờ.
- Tái diễn mỗi khi ăn lại thực phẩm đó.
- Có thể kèm sưng môi, sưng mí mắt.
- Có thể kèm nôn ói, đau bụng.
- Nặng hơn có thể xuất hiện ho, khò khè hoặc khó thở.
Nếu trẻ nhiều lần ăn cùng một thực phẩm → sau đó nhanh chóng nổi mề đay, mối liên quan với dị ứng thức ăn cần được đánh giá.
Nguyên nhân thường gặp của mề đay cấp ở trẻ là gì?
Một nguyên nhân rất thường gặp là nhiễm virus.
Trẻ có thể nổi mề đay:
- Trong lúc đang sốt, ho, sổ mũi.
- Khi đang mắc một bệnh nhiễm virus.
- Hoặc thậm chí khi bệnh nhiễm trùng đã bắt đầu cải thiện.
Có những trẻ nổi mề đay nhiều ngày trong một đợt nhiễm virus nhưng vẫn ăn uống và sinh hoạt khá bình thường.
Vì vậy:
TRẺ NỔI MỀ ĐAY ≠ CHẮC CHẮN DỊ ỨNG THỨC ĂN.
Ngoài thức ăn và virus, còn nguyên nhân nào gây mề đay?
Mề đay ở trẻ còn có thể liên quan đến:
- Một số loại thuốc.
- Côn trùng đốt hoặc chích.
- Tiếp xúc với một số chất gây dị ứng.
- Nóng.
- Lạnh.
- Vận động.
- Áp lực hoặc cọ xát lên da.
Và trong khá nhiều trường hợp, không xác định được chính xác nguyên nhân gây mề đay.
Trẻ đang uống kháng sinh rồi nổi mề đay có phải dị ứng thuốc không?
Chưa thể kết luận ngay.
Đây là tình huống rất thường làm cha mẹ lo lắng.
Trẻ đang bị nhiễm trùng, được uống kháng sinh và vài ngày sau xuất hiện mề đay. Khi đó có ít nhất hai khả năng cần xem xét:
- Phản ứng liên quan đến thuốc.
- Mề đay do chính bệnh nhiễm trùng, đặc biệt nhiễm virus.
Vì vậy, không nên chỉ nhìn thấy mề đay xuất hiện trong thời gian uống kháng sinh rồi tự kết luận trẻ “dị ứng kháng sinh suốt đời”.
Bác sĩ cần dựa vào loại thuốc, thời điểm xuất hiện triệu chứng và những biểu hiện đi kèm để đánh giá.
Có cần xét nghiệm dị ứng cho mọi trẻ bị mề đay không?
Không.
Một đợt mề đay cấp đơn thuần thường không cần làm hàng loạt xét nghiệm dị ứng.
Xét nghiệm dị ứng có ý nghĩa hơn khi bệnh sử gợi ý rõ một tác nhân cụ thể, chẳng hạn:
Ăn một thực phẩm → trong thời gian ngắn xuất hiện mề đay → những lần ăn lại cũng xảy ra tương tự.
Làm xét nghiệm tràn lan khi không có bệnh sử phù hợp có thể tạo ra kết quả khó diễn giải và khiến cha mẹ kiêng khem không cần thiết.
Trẻ nổi mề đay có cần kiêng hàng loạt thức ăn không?
Không nên.
Nếu chưa xác định được thực phẩm gây dị ứng, cha mẹ không nên tự ý loại bỏ hàng loạt:
- Sữa.
- Trứng.
- Thịt bò.
- Cá.
- Tôm cua.
- Hoặc nhiều thực phẩm khác.
Kiêng khem quá mức, đặc biệt ở trẻ nhỏ, có thể làm khẩu phần mất cân đối và ảnh hưởng đến dinh dưỡng.
Nếu nghi ngờ một thực phẩm cụ thể, nên ghi nhận trẻ đã ăn gì, sau bao lâu xuất hiện mề đay và có triệu chứng nào khác đi kèm để bác sĩ đánh giá.
Mề đay ở trẻ thường điều trị như thế nào?
Với mề đay cấp đơn thuần, bác sĩ thường tập trung vào:
- Loại bỏ tác nhân nếu đã xác định được.
- Giảm ngứa.
- Sử dụng thuốc kháng histamine phù hợp khi có chỉ định.
- Theo dõi các triệu chứng đi kèm.
Cha mẹ cũng nên tránh để trẻ quá nóng vì nóng có thể làm cảm giác ngứa và mề đay khó chịu hơn.
Khi nào trẻ nổi mề đay cần đưa đi khám?
Nên đưa trẻ đi khám nếu:
- Mề đay tái phát nhiều lần.
- Nổi kéo dài hoặc xuất hiện gần như hằng ngày.
- Trẻ ngứa nhiều, ảnh hưởng giấc ngủ.
- Có sưng môi hoặc mí mắt.
- Xuất hiện sau khi dùng thuốc.
- Có mối liên quan rõ với một loại thức ăn.
- Kèm sốt, đau khớp, bầm da hoặc những biểu hiện bất thường khác.
Nếu mề đay xuất hiện hầu như mỗi ngày và kéo dài trên 6 tuần, trẻ cần được đánh giá theo hướng mề đay mạn tính.
Khi nào nổi mề đay là dấu hiệu nguy hiểm?
Điều cha mẹ cần nhớ nhất là:
MỀ ĐAY + TRIỆU CHỨNG Ở CƠ QUAN KHÁC → PHẢI NGHĨ ĐẾN PHẢN ỨNG DỊ ỨNG NẶNG.
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế cấp cứu ngay nếu nổi mề đay kèm:
- Khó thở.
- Khò khè.
- Khàn tiếng hoặc khó nói.
- Sưng lưỡi hoặc vùng họng.
- Nôn ói nhiều hoặc đau bụng dữ dội.
- Trẻ choáng, tái, lừ đừ hoặc có biểu hiện tuần hoàn bất thường.
Đây có thể là biểu hiện của phản vệ, không còn là mề đay da đơn thuần.
Lời khuyên của bác sĩ
Cha mẹ hãy nhớ:
TRẺ NỔI MỀ ĐAY ĐỘT NGỘT KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ CHẮC CHẮN DỊ ỨNG THỨC ĂN.
Ở trẻ em, nhiễm virus là một nguyên nhân rất thường gặp, ngoài ra còn có thuốc, côn trùng, nóng lạnh và nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân.
Nghĩ nhiều đến dị ứng thức ăn khi:
ĂN MỘT THỰC PHẨM CỤ THỂ → TRONG THỜI GIAN NGẮN NỔI MỀ ĐAY → TÁI DIỄN KHI ĂN LẠI.
Và đặc biệt:
MỀ ĐAY + KHÓ THỞ/KHÒ KHÈ + SƯNG LƯỠI HỌNG + NÔN NHIỀU HOẶC LỪ ĐỪ → CẦN ĐƯA TRẺ ĐI CẤP CỨU NGAY.
Không nên tự ý kiêng hàng loạt thức ăn hoặc làm xét nghiệm dị ứng tràn lan chỉ sau một đợt mề đay cấp.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
