1. Chỉ số Bilirubin trong máu trẻ em là gì?
Bilirubin trong máu thường được chia thành:
-
Bilirubin toàn phần (Total Bilirubin): Tổng lượng Bilirubin trong máu.
-
Bilirubin trực tiếp (Direct Bilirubin): Phần Bilirubin đã được gan liên hợp để chuẩn bị bài tiết qua mật.
-
Bilirubin gián tiếp (Indirect Bilirubin): Phần Bilirubin chưa được gan liên hợp.
Thông thường:
Bilirubin toàn phần = Bilirubin trực tiếp + Bilirubin gián tiếp.
Việc phân biệt các thành phần này giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân gây vàng da.
2. Bilirubin trong máu trẻ em bao nhiêu là bình thường?
Ở trẻ lớn, giá trị tham khảo thường gặp:
| Chỉ số | Giá trị tham khảo |
|---|---|
| Bilirubin toàn phần | Khoảng 0,2–1,2 mg/dL |
| Bilirubin trực tiếp | Thường dưới 0,3 mg/dL |
| Bilirubin gián tiếp | Phần còn lại của Bilirubin toàn phần |
Các giá trị có thể thay đổi tùy phòng xét nghiệm.
Đặc biệt, ở trẻ sơ sinh, Bilirubin cần được đánh giá theo tuổi tính bằng giờ, tuổi thai và các yếu tố nguy cơ. Không thể sử dụng một ngưỡng cố định để kết luận vàng da có nguy hiểm hay cần chiếu đèn.
3. Bilirubin gián tiếp tăng có nguy hiểm không?
Bilirubin gián tiếp tăng thường gặp trong:
-
Vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh.
-
Bất đồng nhóm máu mẹ và con gây tán huyết.
-
Thiếu men G6PD.
-
Một số bệnh lý gây tăng phá hủy hồng cầu.
-
Hội chứng Gilbert ở trẻ lớn.
Ở trẻ sơ sinh, Bilirubin gián tiếp tăng quá cao có thể gây tổn thương thần kinh do Bilirubin.
Vì vậy, trẻ sơ sinh vàng da cần được đánh giá đúng thời điểm, không nên chỉ quan sát màu da để quyết định mức độ nguy hiểm.
Đặc biệt, vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh là dấu hiệu bất thường, cần được khám ngay.
4. Bilirubin trực tiếp tăng có phải bệnh gan không?
Bilirubin trực tiếp tăng là dấu hiệu cần chú ý vì có thể liên quan đến bệnh lý gan mật hoặc tình trạng ứ mật.
Một số nguyên nhân gồm:
-
Viêm gan.
-
Nhiễm trùng.
-
Bệnh lý chuyển hóa.
-
Rối loạn bài tiết mật.
-
Teo đường mật ở trẻ sơ sinh.
Ở trẻ sơ sinh, Bilirubin trực tiếp trên 1 mg/dL (17 µmol/L) được xem là bất thường và cần đánh giá nguyên nhân, không phụ thuộc vào việc Bilirubin trực tiếp chiếm bao nhiêu phần trăm Bilirubin toàn phần.
Đặc biệt, cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu:
-
Vàng da kéo dài.
-
Phân bạc màu, trắng xám.
-
Nước tiểu vàng sẫm bất thường.
-
Bú kém, chậm tăng cân.
Đây có thể là biểu hiện của tình trạng ứ mật, trong đó cần loại trừ teo đường mật.
Teo đường mật cần được phát hiện và điều trị sớm để cải thiện tiên lượng.
5. Khi nào trẻ tăng Bilirubin cần đi khám?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi:
-
Trẻ sơ sinh vàng da trong 24 giờ đầu.
-
Trẻ vàng da tăng nhanh hoặc lan rộng.
-
Trẻ sơ sinh còn vàng da sau 2 tuần, đặc biệt khi chưa được đánh giá Bilirubin trực tiếp.
-
Trẻ có phân bạc màu hoặc nước tiểu sẫm.
-
Trẻ lớn xuất hiện vàng da, vàng mắt không rõ nguyên nhân.
Cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu trẻ vàng da kèm bú kém rõ, li bì, khó đánh thức, khóc thét bất thường, co giật hoặc thay đổi trương lực cơ.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định Bilirubin toàn phần và trực tiếp, công thức máu, xét nghiệm tán huyết, men gan hoặc siêu âm gan mật.
Lời khuyên của bác sĩ: Bilirubin tăng ở trẻ em có đáng lo không?
Cha mẹ hãy nhớ:
BILIRUBIN GIÁN TIẾP TĂNG: Thường gặp trong vàng da sơ sinh, nhưng tăng quá cao có thể nguy hiểm.
BILIRUBIN TRỰC TIẾP TĂNG: Cần tìm nguyên nhân bệnh lý gan mật hoặc ứ mật.
VÀNG DA TRONG 24 GIỜ ĐẦU: Là dấu hiệu bất thường, cần được khám ngay.
VÀNG DA KÈM PHÂN BẠC MÀU: Cần đánh giá sớm để loại trừ teo đường mật.
KHÔNG TỰ Ý PHƠI NẮNG ĐỂ THAY THẾ ĐIỀU TRỊ VÀNG DA SƠ SINH.
Bilirubin tăng ở trẻ em có thể là tình trạng sinh lý, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh lý cần điều trị sớm.
Vì vậy, khi trẻ có vàng da hoặc xét nghiệm Bilirubin tăng, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để được đánh giá đúng nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
