1. Chỉ số AST và ALT ở trẻ em là gì?
AST (Aspartate Aminotransferase) là enzyme có trong gan, cơ, tim và một số mô khác.
ALT (Alanine Aminotransferase) là enzyme tập trung nhiều ở gan, có tính đặc hiệu với tổn thương tế bào gan cao hơn AST.
Khi tế bào bị tổn thương, các enzyme này có thể tăng trong máu.
Lưu ý: AST và ALT là chỉ số phản ánh tổn thương tế bào, không trực tiếp đánh giá khả năng hoạt động của gan.
2. AST và ALT ở trẻ em bao nhiêu là bình thường?
Giá trị bình thường thay đổi theo độ tuổi, giới tính và phương pháp xét nghiệm.
Ở trẻ lớn, một số phòng xét nghiệm sử dụng giới hạn ALT khoảng 35–45 U/L. Tuy nhiên, ngưỡng này không áp dụng chung cho mọi trẻ.
Đặc biệt, khi sàng lọc bệnh gan nhiễm mỡ ở trẻ em, một số hướng dẫn sử dụng giới hạn ALT khoảng:
-
Bé trai: 26 U/L.
-
Bé gái: 22 U/L.
Đây là ngưỡng tham khảo chuyên biệt cho mục đích sàng lọc, không phải giới hạn bình thường áp dụng cho mọi độ tuổi hoặc mọi tình huống.
Phụ huynh cần đối chiếu kết quả với khoảng tham chiếu phù hợp độ tuổi của phòng xét nghiệm và đánh giá của bác sĩ.
3. Men gan tăng bao nhiêu là nguy hiểm?
Có thể tham khảo cách phân loại mức tăng men gan theo giới hạn trên bình thường (ULN):
| Mức độ | AST hoặc ALT |
|---|---|
| Tăng nhẹ | Dưới 5 lần ULN |
| Tăng vừa | Từ 5 đến dưới 10 lần ULN |
| Tăng nhiều | Từ 10 lần ULN trở lên |
Đây chỉ là cách phân nhóm tham khảo, không phải thang đánh giá mức độ suy gan.
Ví dụ, nếu giới hạn trên ALT của phòng xét nghiệm là 40 U/L, kết quả ALT 80 U/L tương đương tăng gấp 2 lần.
Men gan tăng càng cao càng cần được đánh giá sớm, nhưng mức độ nguy hiểm còn phụ thuộc nguyên nhân và tình trạng lâm sàng.
Một số bệnh gan nghiêm trọng có thể không gây tăng men gan quá cao.
4. Vì sao AST và ALT ở trẻ em tăng?
Những nguyên nhân thường gặp gồm:
-
Nhiễm virus: Một số bệnh nhiễm virus có thể gây tăng men gan thoáng qua.
-
Viêm gan: Do virus viêm gan hoặc các nguyên nhân khác.
-
Thuốc: Một số thuốc có thể gây tổn thương gan.
-
Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa: Thường gặp hơn ở trẻ thừa cân, béo phì.
-
Bệnh lý cơ: Có thể làm tăng AST, đôi khi cả ALT.
-
Các bệnh gan khác: Viêm gan tự miễn, bệnh Wilson hoặc bệnh lý chuyển hóa.
Đặc biệt, trẻ sốt siêu vi có thể tăng men gan nhẹ và hồi phục sau khi hết bệnh.
Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp tăng men gan đều do siêu vi.
5. Khi AST và ALT tăng, trẻ cần xét nghiệm gì thêm?
Tùy mức độ tăng và triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định:
-
Kiểm tra lại AST, ALT.
-
Bilirubin, GGT, ALP.
-
Albumin, PT/INR khi cần đánh giá chức năng gan.
-
CK (Creatine Kinase) nếu nghi ngờ tổn thương cơ.
-
Xét nghiệm viêm gan hoặc siêu âm gan khi có chỉ định.
Với trẻ khỏe mạnh, men gan tăng nhẹ, bác sĩ có thể hẹn xét nghiệm lại sau vài tuần tùy tình huống.
Không nên chỉ chờ xét nghiệm lại nếu men gan tăng nhiều, tăng kéo dài hoặc trẻ có triệu chứng bất thường.
Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu có:
-
Vàng da, vàng mắt.
-
Nôn nhiều, đau bụng dữ dội.
-
Nước tiểu sẫm, phân bạc màu.
-
Dễ bầm tím hoặc chảy máu bất thường.
-
Lơ mơ, thay đổi ý thức.
Đặc biệt, trẻ có dấu hiệu rối loạn ý thức hoặc chảy máu bất thường cần được đánh giá cấp cứu.
Lời khuyên của bác sĩ: AST và ALT ở trẻ em tăng có đáng lo không?
Cha mẹ hãy nhớ:
AST, ALT TĂNG NHẸ: Có thể thoáng qua, nhưng cần xác định nguyên nhân và theo dõi phù hợp.
AST, ALT TĂNG CAO: Cần được bác sĩ đánh giá sớm.
AST TĂNG KHÔNG PHẢI LÚC NÀO CŨNG DO GAN: Có thể liên quan đến tổn thương cơ.
MEN GAN TĂNG KHÔNG ĐỒNG NGHĨA SUY GAN: Cần đánh giá thêm các chỉ số như PT/INR và tình trạng lâm sàng.
KHÔNG TỰ Ý SỬ DỤNG THUỐC BỔ GAN HOẶC THUỐC HẠ MEN GAN khi chưa xác định nguyên nhân.
Men gan tăng ở trẻ em có thể chỉ là bất thường thoáng qua, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh gan cần điều trị.
Vì vậy, khi nhận kết quả AST hoặc ALT tăng, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để được đánh giá đúng nguyên nhân, tránh lo lắng quá mức nhưng cũng không chủ quan.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
