1. Trẻ bị suy thận có cần ăn kiêng không?
Chế độ ăn phụ thuộc vào:
-
Trẻ bị tổn thương thận cấp hay bệnh thận mạn.
-
Giai đoạn suy giảm chức năng thận.
-
Tuổi, cân nặng và tình trạng tăng trưởng.
-
Kết quả xét nghiệm Kali, Phospho và các điện giải.
-
Trẻ có phù, tăng huyết áp hoặc tiểu ít không.
-
Trẻ có đang lọc máu hay không.
Ví dụ, một trẻ bệnh thận mạn giai đoạn sớm, Kali và Phospho bình thường có thể không cần hạn chế nhiều loại thực phẩm.
Ngược lại, trẻ suy thận nặng kèm tăng Kali máu cần được điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
Không có một thực đơn kiêng ăn chung cho tất cả trẻ bị suy thận.
2. Trẻ bị suy thận có phải kiêng đạm không?
Không nên tự ý kiêng đạm ở trẻ em mắc bệnh thận.
Đạm (protein) cần thiết cho sự phát triển cơ, xương, miễn dịch và tăng trưởng chiều cao.
Nguồn đạm thường gặp gồm:
-
Thịt, cá.
-
Trứng.
-
Sữa và các chế phẩm từ sữa.
-
Đậu và các thực phẩm giàu protein khác.
Ở trẻ bệnh thận mạn chưa lọc máu, lượng đạm thường được điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu theo tuổi, tránh thiếu hụt nhưng cũng không bổ sung quá mức.
Hạn chế đạm quá mức có thể gây suy dinh dưỡng, giảm khối cơ và chậm tăng trưởng.
Đặc biệt, trẻ đang lọc máu có thể cần lượng đạm cao hơn do mất protein và tăng nhu cầu chuyển hóa.
Vì vậy, lượng đạm cần được bác sĩ chuyên khoa Thận Nhi và chuyên gia dinh dưỡng tính toán riêng.
3. Trẻ bị bệnh thận cần ăn bao nhiêu năng lượng?
Cung cấp đủ năng lượng là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất.
Trẻ bệnh thận mạn có nguy cơ suy dinh dưỡng do:
-
Chán ăn, buồn nôn.
-
Rối loạn chuyển hóa.
-
Hạn chế thực phẩm không phù hợp.
-
Tình trạng viêm hoặc bệnh lý đi kèm.
-
Tăng nhu cầu trong một số giai đoạn bệnh.
Thông thường, nhu cầu năng lượng ban đầu được ước tính tương tự trẻ khỏe mạnh cùng tuổi, sau đó điều chỉnh theo tốc độ tăng trưởng và tình trạng dinh dưỡng.
Nếu trẻ ăn không đủ, bác sĩ có thể cân nhắc tăng mật độ năng lượng của bữa ăn hoặc sử dụng sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt khi cần.
Mục tiêu không chỉ là duy trì cân nặng mà còn bảo đảm trẻ tăng chiều cao phù hợp với tuổi.
4. Trẻ bị suy thận có cần hạn chế muối và nước không?
Muối (Natri)
Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng nguy cơ:
-
Tăng huyết áp.
-
Giữ nước, gây phù.
-
Tăng gánh nặng kiểm soát dịch ở một số trẻ bệnh thận.
Cha mẹ nên hạn chế thực phẩm quá mặn như mì ăn liền, snack mặn, thực phẩm chế biến sẵn và các loại nước chấm nhiều muối.
Tuy nhiên, một số bệnh thận gây mất muối qua nước tiểu có thể cần bổ sung Natri theo chỉ định.
Không phải trẻ bệnh thận nào cũng cần ăn nhạt nghiêm ngặt.
Nước
Lượng nước cần uống phụ thuộc vào lượng nước tiểu, tình trạng phù, huyết áp và chức năng thận.
Trẻ bệnh thận mạn còn khả năng đào thải nước tốt thường không cần hạn chế nước một cách máy móc.
Ngược lại, trẻ tiểu rất ít hoặc ứ dịch có thể cần kiểm soát lượng nước đưa vào.
Không tự ý bắt trẻ uống thật nhiều nước để “rửa thận”, cũng không tự ý hạn chế nước quá mức.
5. Trẻ bị suy thận có phải kiêng thực phẩm chứa Kali không?
Không phải tất cả trẻ mắc bệnh thận đều cần ăn ít Kali.
Kali có nhiều trong rau, trái cây, khoai, đậu và nhiều thực phẩm khác.
Khi chức năng thận suy giảm nặng, Kali có thể tích tụ trong máu và gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Nếu trẻ bị tăng Kali máu, bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân và hướng dẫn điều chỉnh chế độ ăn.
Tuy nhiên, nếu Kali máu bình thường, việc kiêng quá nhiều rau và trái cây có thể làm chế độ ăn thiếu chất xơ, vitamin và năng lượng.
Chỉ hạn chế Kali khi có chỉ định dựa trên xét nghiệm và tình trạng bệnh.
Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng các loại muối thay thế có chứa Kali ở trẻ mắc bệnh thận.
6. Trẻ bị bệnh thận có cần hạn chế Phospho và Canxi không?
Ở trẻ bệnh thận mạn tiến triển, thận có thể giảm khả năng đào thải Phospho.
Phospho tăng kéo dài có thể gây rối loạn chuyển hóa khoáng chất và ảnh hưởng đến xương.
Một số thực phẩm chứa nhiều Phospho gồm:
-
Sữa, phô mai.
-
Thịt, cá.
-
Các loại đậu và hạt.
-
Thực phẩm chế biến sẵn có phụ gia Phosphat.
Tuy nhiên, nhiều thực phẩm giàu Phospho cũng cung cấp protein và Canxi cần thiết cho tăng trưởng.
Vì vậy, không nên tự ý loại bỏ sữa, thịt, cá hoặc trứng khỏi khẩu phần của trẻ.
Khi cần giảm Phospho, bác sĩ có thể ưu tiên hạn chế phụ gia Phosphat trong thực phẩm chế biến sẵn và điều chỉnh các nguồn thực phẩm khác một cách hợp lý.
Việc bổ sung Canxi hoặc vitamin D cũng cần dựa trên kết quả xét nghiệm, tránh dùng quá mức.
7. Trẻ bị suy thận cần theo dõi dinh dưỡng như thế nào?
Ngoài các xét nghiệm chức năng thận, bác sĩ cần theo dõi:
-
Cân nặng và chiều cao.
-
Tốc độ tăng trưởng theo tuổi.
-
Lượng thức ăn và năng lượng trẻ nhận được.
-
Tình trạng phù hoặc giữ nước.
-
Kali, Phospho, Canxi, Bicarbonate và các chỉ số liên quan.
-
Dấu hiệu thiếu máu và những biến chứng của bệnh thận.
Đặc biệt, cân nặng có thể tăng do phù chứ không phải do trẻ tăng trưởng tốt.
Vì vậy, đánh giá dinh dưỡng ở trẻ bệnh thận phải kết hợp chiều cao, tốc độ tăng trưởng, tình trạng dịch và các chỉ số lâm sàng.
Lời khuyên của bác sĩ: Trẻ bị suy thận nên ăn uống như thế nào?
Cha mẹ hãy nhớ:
ĐỦ NĂNG LƯỢNG: Giúp trẻ duy trì cân nặng và phát triển chiều cao.
ĐỦ ĐẠM PHÙ HỢP: Không tự ý kiêng thịt, cá, trứng, sữa vì có thể gây suy dinh dưỡng.
MUỐI VÀ NƯỚC: Điều chỉnh theo huyết áp, tình trạng phù và lượng nước tiểu.
KALI: Chỉ hạn chế khi có chỉ định phù hợp.
PHOSPHO: Cần kiểm soát khi có rối loạn chuyển hóa khoáng chất, tránh kiêng thực phẩm quá mức.
THEO DÕI TĂNG TRƯỞNG: Là một phần quan trọng của điều trị bệnh thận mạn ở trẻ em.
NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG NHẤT: TRẺ BỊ BỆNH THẬN VẪN CẦN ĐƯỢC NUÔI DƯỠNG ĐỂ PHÁT TRIỂN BÌNH THƯỜNG NHẤT CÓ THỂ.
Chế độ dinh dưỡng ở trẻ mắc bệnh thận cần được cá thể hóa theo tuổi, mức độ suy giảm chức năng thận và kết quả xét nghiệm.
Cha mẹ không nên tự áp dụng chế độ ăn kiêng dành cho người lớn bị suy thận lên trẻ em, vì điều này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự tăng trưởng của trẻ.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
